Transformacja gospodarki opartej na paliwach kopalnych

Górny Śląsk, Polska

W niewielu miejscach w pełni rozumie się złożoność — i stojące za nią wyzwania — z jaką wiąże się skuteczne przejście na odnawialne źródła energii tak dobrze, jak na Górnym Śląsku w Polsce. Węgiel nadal zaspokaja 70% polskiego zapotrzebowania na elektryczność, a mieszkańcy kraju są mocno przywiązani do tej branży, jako że odegrała ona ważną rolę podczas starań narodu polskiego o wyzwolenie się spod władzy komunistów w latach 80. XX wieku. A jednak, gdy Europa cierpi z powodu kolejnych fal upałów, dla wielu ludzi staje się jasna potrzeba rozpoczęcia nowego rozdziału.

Działacze z uzależnionego w dużym stopniu od węgla regionu Górnego Śląska, zainspirowani przełomowym dokumentem Ala Gore’a „Niewygodna prawda”, postanowili opowiedzieć historię wyboru przez Polskę źródła energii i jej przyszłości oraz rozpocząć nową publiczną dyskusję.

Wybór, którego istotę starali się uchwycić, nie dotyczył tylko tego, w jaki sposób odejść od opalanej węglem energii elektrycznej, która zapewniała działanie systemu i dawała pracę milionom ludzi, ale też tego, jak to zrobić z poszanowaniem przeszłości i zapewnieniem górnikom oraz ich rodzinom godnego życia w przyszłości opartej na czystej energii.

Aby opowiedzieć tę historię, skontaktowali się ze wszystkimi stronami problemu i zaprosili do dyskusji wszystkich — od młodych działaczy, przez rodziców i przywódców religijnych, aż po naukowców oraz byłych górników. Prezentując tak szeroki zakres różnych — a czasem początkowo odmiennych — punktów widzenia, pragnęli pokazać, jak różne grupy mogą się zjednoczyć, aby osiągnąć wspólny cel.

Jakie wnioski wyciągnęli? Jak relacjonuje Gosia Rychlik, kierowniczka ds. komunikacji i rozwoju organizacji Climate Reality Europe:

„Wyciągnęliśmy z tego doświadczenia trzy główne wnioski:

  1. Wybierz do swojego projektu odpowiednich partnerów i lokalnych przywódców — ludzi, którzy posiadają dogłębne zrozumienie problemu oraz wiedzę w danym temacie i którzy mają dobre relacje ze społecznością.
  2. Bądź elastyczny — Twój pierwotny pomysł może się (trochę) zmienić pod wpływem tego, czego dowiesz się w trakcie.
  3. Należycie informuj wszystkich członków swojego zespołu i partnerów, aby dobrze poinformowani uczestnicy projektu zwiększali jego znaczenie”.

Obejrzyj nasz krótki film dokumentalny o sprawiedliwej transformacji na Górnym Śląsku w Polsce. Dowiedz się jak przedstawiciele różnych grup społecznych działają na rzecz wspólnego celu

Ich własnymi słowami

Jaki był dostrzeżony przez Was problem i którego obszaru rozwiązania on dotyczy?

Problemem, któremu poświęcamy uwagę w naszym projekcie, jest transformacja energetyczna Górnego Śląska, regionu Polski uzależnionego w dużym stopniu od węgla. Węgiel stanowi ponad 70% polskiego miksu energetycznego, dlatego transformacja energetyczna jest kluczowym, ale złożonym wyzwaniem. Jeszcze bardziej kluczowe jest, aby proces był sprawiedliwy. Oznacza to, że musi obejmować przedstawicieli wszystkich zainteresowanych grup oraz być należycie zaplanowany, aby uniknąć chaosu i działania reaktywnego. W tym celu postanowiliśmy przybliżyć ten temat opinii publicznej.

Jaki był Wasz pomysł na rozwiązanie problemu i ostateczny rezultat/wizja, do których dążyliście?

Zainspirowani słynnymi dokumentami na temat klimatu oraz „Niewygodną prawdą” pana Gore’a, podjęliśmy się nakręcenia krótkometrażowego dokumentu prezentującego argumenty za stopniowym wycofywaniem się z węgla, gwałtowne zmiany klimatu spowodowane przez człowieka oraz olbrzymie możliwości wynikające z transformacji energetycznej, takie jak zdrowe i czyste środowisko, nowe oferty pracy i poprawa regionalnej gospodarki. Krótka forma dokumentu i przykuwający uwagę scenariusz pozwoliły nam opowiedzieć historię w sposób poważny, ale jednocześnie pocieszający. Efektem końcowym projektu jest 20-minutowy dokument „Just transition: change by design, not disaster”, opowiadający historię młodego działacza na rzecz klimatu zgłębiającego różne punkty widzenia transformacji energetycznej i jej następstw.

Dlaczego to rozwiązanie jest ważne dla Waszego kraju i społeczności?

Naszym celem jest zwiększenie udziału lokalnych interesariuszy w procesie planowania i wdrażania transformacji energetycznej. Sądzimy, że w tym celu musimy najpierw zwiększyć świadomość tego tematu w sposób, który zainspiruje naszych widzów do jego zgłębiania i zaangażowania się. Dlatego zaprosiliśmy do udziału w projekcie kilku liderów Climate Reality z różnych grup demograficznych w nadziei na stworzenie przesłania, które trafi do widzów — młodych ludzi, rodziców, naukowców, przedsiębiorców, artystów i innych.

W jaki sposób zmobilizowaliście ludzi do podjęcia działania?

Zachęcenie do udziału w projekcie liderów Climate Reality i lokalnych partnerów było dość łatwe — to prawdziwi bohaterowie, każdego dnia angażujący się w aktywizm klimatyczny. Nadszedł czas na drugą część projektu — dotarcie do szerokiej rzeszy odbiorców poprzez lokalne pokazy, kampanie internetowe i współpracę z jak największą grupą partnerów regionalnych, krajowych, a nawet europejskich.

Jacy kluczowi partnerzy z Wami współpracowali?

Nie jesteśmy w stanie wyrazić, jak ważne jest, aby wybrać właściwych partnerów do projektu — takich z dużą wiedzą na dany temat, dobrymi koneksjami i pełnymi zapału. Do projektu wybraliśmy dwóch głównych partnerów: BoMiasto (lokalna organizacja non-profit skupiająca się na zaangażowaniu obywateli) i StianMedia (spółka medialna z doświadczeniem w regionalnych kampaniach non-profit). Jeśli chodzi o historie, które wybraliśmy do naszego krótkometrażowego dokumentu, to mocno nam zależało na zaprezentowaniu różnych punktów widzenia — od młodych działaczy, przez rodziców, przywódców religijnych, naukowców i przedsiębiorców, po byłych górników. Sądzimy, że dzięki temu pokazaliśmy, jak różne grupy mogą dążyć do wspólnego celu, którym jest sprawiedliwa transformacja w regionie.

Jakie pomysły lub wskazówki przekazalibyście komuś, kto chce podjąć działanie w podobny sposób?

Chcielibyśmy podzielić się trzema głównymi wnioskami: 1) Wybierz odpowiednich partnerów — ludzi, którzy wniosą do Twojego projektu wiedzę w danym temacie i sieć kontaktów. 2) Bądź elastyczny — Twój pierwotny pomysł może się (trochę) zmienić pod wpływem tego, czego dowiesz się w trakcie. 3) Należycie informuj wszystkich członków swojego zespołu i partnerów, aby dobrze poinformowani uczestnicy projektu zwiększali jego znaczenie”.

W jaki sposób ten projekt promuje sprawiedliwość w Waszej społeczności?

Sprawiedliwość i różnorodność są podstawą tego projektu. Główne pomysły tego projektu to po pierwsze zwiększenie świadomości na ten temat, aby proces transformacji energetycznej był sprawiedliwy, a po drugie przedstawienie jak największej liczby punktów widzenia. Liczymy na to, że dzięki trafieniu do różnych odbiorców zachęcimy większą liczbę obywateli do aktywnego uczestnictwa w kształtowaniu przyszłości Górnego Śląska.